Erytrocyty

Zagadki morfologii krwi: wskaźnik RDW jako czynnik prognostyczny w chorobach ostrych i przewlekłych

Zmienność wielkości krwinek czerwonych, czyli anizocytoza, którą wyraża wskaźnik RDW widniejący na zwykłym badaniu morfologii krwi, może mieć zastosowanie w prognozowaniu przebiegu, a nawet ryzyka zgonu w wielu często groźnych chorobach ostrych i przewlekłych.  

Gdy otrzymujemy wynik morfologii krwi, to w zakresie układu czerwonokrwinkowego patrzymy na ilość erytrocytów w jednostce objętości (RBC), stężenie hemoglobiny (HGB), hematokryt (HCT), średnią objętość krwinki czerwonej (MCV), średnia zawartość hemoglobiny w krwince czerwonej (MCH) i średnie stężenie hemoglobiny w krwince czerwonej (MCHC). Ocena tych wielkości pozwala odpowiedzieć na pytanie: jest anemia, czy jej nie ma, a jeśli jest, to jaka?

Ale na wyniku widnieje jeszcze kilka innych parametrów, które warte są uwagi. Jest nim m.in. wskaźnik RDW (dokładniej wskaźnik szerokości rozkładu objętości krwinek czerwonych (RDW-CV; red cell volume distribution width – coefficient of variation), czyli wskaźnik zmienności wielkości krwinek czerwonych.

I, jak pokazują badania naukowe, nie jest dobrze, gdy ta zmienność przekracza pewną miarę.

Erytrocyty – ilość i wielkość

Krwinki czerwone, czyli erytrocyty, wytwarzane są w szpiku kostnym w procesie zwanym erytropoezą. Dojrzałe erytrocyty mają kształt dysku z centralnym wklęśnięciem po obu stronach i nie posiadają jądra komórkowego. Zawierają natomiast barwnik krwi – hemoglobinę, której zadaniem jest transport tlenu do wszystkich komórek organizmu. W ciągu sekundy do krwiobiegu dostaje się ok. 2 mln nowych erytrocytów. Ich średni czas życia wynosi ok. 120 dni. Potem są one usuwane z krążenia i niszczone w śledzionie. W stanie zdrowia wskaźnik RBC wynosi u kobiet od 4,2 do 5,4 mln/mm3, u mężczyzn od ok. 4,5 do 5,9 mln/mm3.

Jednak nie tylko ilość erytrocytów jest ważna, ale także ich wielkość, którą mierzy się średnicą krwinki lub jej objętością. Prawidłowa, dojrzała krwinka czerwona ma średnicę ok. 7-9 mikrometrów, a objętość od 80 do 97 fl (femtolitrów, a femtolitr to 10-15 litra). Jest to tzw. normocyt. Jeśli krwinka ma mniej niż 6 mikrometrów, mówimy o mikrocycie, gdy więcej niż 9 mikrometrów – o makrocycie. Krwinki czerwone olbrzymie, tzn. o średnicy powyżej 12 mikrometrów lub objętości powyżej 110 fl nazywamy megalocytami.

Co to jest RDW?

Problem nie tylko tkwi w tym, że możemy mieć za małe lub za duże krwinki czerwone, ale że to zróżnicowanie wielkości może przekraczać pewną miarę. Tą miarą zmienności wielkości erytrocytów jest wskaźnik RDW (inaczej wskaźnik szerokości rozkładu objętości krwinek czerwonych (RDW-CV; red cell volume distribution width – coefficient of variation). Liczony jest on automatycznie przez analizator do morfologii krwi i stanowi część każdego badania morfologicznego. Na wyniku wyrażony jest w procentach. Za normę uznaje się zwykle wartość nie większą niż 11,5-14,5%, ale trzeba pamiętać, że daną wartość RDW należy zawsze odnieść do zakresu normy wskazanej na wyniku badania.

Prawidłowy RDW oznacza względną homogenność krwinek czerwonych, co oznacza, że mają one podobną wielkość. RDW powyżej 14,5% świadczy o ich heterogenności, czyli anizocytozie, i informuje o dużej rozpiętości wielkości krwinek czerwonych. Podwyższony wskaźnik RDW zwykle towarzyszy anemii i ocenia się go razem z MCV, co ma znaczenie dla różnicowania przyczyn niedokrwistości. I tak np. wysoki RDW z niskim MCV jest charakterystyczny dla anemii z niedoboru żelaza. Warto pamiętać, że podwyższony RDW często bywa pierwszym objawem niedoboru tego pierwiastka poprzedzającym wystąpienie odchyleń innych parametrów.

Ale RDW warto interpretować nie tylko w kontekście niedokrwistości. Jak się okazuje, wskaźnik ten może być też ważnym czynnikiem prognostycznym w przebiegu wielu chorób, a jego podwyższona wartość wiązać się z gorszym rokowaniem, a nawet podwyższonym ryzykiem zgonu.

Wskaźnik RDW jako czynnik prognostyczny

Wartość RDW w ocenie klinicznej przebiegu ciężkości choroby została udowodniona w różnych stanach ostrych i przewlekłych. Są to m.in.:

  • plamica małopłytkowa,
  • białaczki,
  • sepsa,
  • zaburzenia czynności nerek, w tym przewlekła niewydolność nerek,
  • choroby sercowo-naczyniowe, w tym niewydolność krążenia,
  • choroby płuc,
  • nowotwory złośliwe.

W badaniach naukowych potwierdzono także wartość prognostyczną RDW w ocenie zwiększonego ryzyka wystąpienia udaru mózgu, żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej, niewydolności serca, czy zawału serca u chorych z niewydolnością nerek.

Ale co ciekawe, wskaźnik RDW okazał się także przydatnym wskaźnikiem umieralności pacjentów hospitalizowanych na oddziałach intensywnej opieki medycznej.

Nie wynikając w szczegóły, konkluzja jest następująca: wartości wskaźnika RDW powyżej normy często wiążą się z gorszym rokowaniem, cięższym przebiegiem i większą śmiertelnością z powodu chorób, w których podwyższone RDW wstępuje. Ale nie tylko. Ponieważ RDW jest czułym wskaźnikiem przebiegu erytropoezy, analizując nawet rutynowy wynik badania morfologicznego, warto przyjrzeć się wartości tego wskaźnika. Trzeba tylko pamiętać, że interpretacja RDW musi się odbywać się w odniesieniu do innych parametrów morfologii krwi oraz danych z wywiadu pod kątem jakichkolwiek dolegliwości i chorób.

***

W jednym z następnych wpisów wrócę jeszcze do tematu i przybliżę znaczenie wskaźnika RDW w chorobach przewodu pokarmowego. W wielu z nich, jak pokazują badania, wskaźnik ten może mieć nie tylko znaczenie prognostyczne, ale także diagnostyczne, a nawet służyć do monitorowania przebiegu leczenia. Być może ten prosty do uzyskania wskaźnik zastąpi w przyszłości bardziej skomplikowane czy inwazyjne metody diagnostyczne.

Dodaj komentarz

%d bloggers like this: